Ölçek ekonomisi nedir ?

Ölçek ekonomisi işin temelinde üretim hacmi ile birim üretim maliyeti arasında ters yönlü bir ilişki bulunduğunu söylemektedir .

Bu ilişki neticesinde üretilen ürün adeti arttıkça maliyet düşme eğilimi gösterecektir . Ölçek ekonomisi görüşünde büyük ekonomiler ve üretim hacimleri mutlak olarak avantajlıdır .

Neden üretim arttıkça maliyet düşer ?

Basit bir örnek üzerinden sizlere ölçek ekonomisinin temel prensibini açıklamak istiyorum . Bir işletmenin temel gider türlerine indiğimiz zaman bizleri 2 adet gider türü karşılamaktadır .

Sabit Gider ( Fixed Cost )
Değişken Gider ( Variable Cost )

Temel iki gider türümüzün basit bir tanımını yapmak gerekir ise ;

Sabit Gider ; bir üretim tesisinde hiçbir çıktı üretmesek bile kira , çalışan ücreti ve türevi giderlerin oluşturduğu ücretler bütünüdür . Bu gider türü üretim miktarından bağımsızdır , 0 ürün yada 100 ürün üretilse bile sabit giderlerde bir değişim gözlenmez .

Değişken Gider ; Bir ürünü üretmek için gerekli olan maliyet olarak adlandırılabilir . Sabit maliyetin aksine üretim miktarına bağlı olarak değişken giderlerimiz artar yada azalır .

Temel bir kaç kavramı açıkladığımıza göre şimdi sizlerle basit bir örnek üzerinden kavramı pekiştirebiliriz.

Örnek ; ADA Adında hayali bir işletmemiz olduğunu varsayalım ve Ada işletmesi ürün olarakta Sandalye ürettiğini kabul edelim . Ada işletmemizin aylık kira ve türevi maliyetlerden oluşan Sabit Giderlerinin 20.000 TL Olduğunu varsayalım . Ada işletmesinin bir sandalye üretmek için gerekli olan malzeme maliyetinin yani Değişken giderinde 50 TL olduğunu varsayalım .

Şimdi hayali 2 adet üretim miktarı ve bu üretim miktarlarındaki ortalama birim ürün maliyetlerine ( Average Cost ) bakalım .

1 Nolu Üretim Miktarı Q1 = 100
2 Nolu Üretim Miktarı Q2 = 1000
Bu örnekten yola çıkarak ortalama birim maliyetleri hesaplayalım .

Q1 İÇİN ;

100 Adet ürün üretmek için bize (50×100) 5.000 TL Gerekmektedir . Bulduğumuz bu 5.000 TL Değişken giderimizdir . Ekstra olarak az önce bahsettiğimiz üretim miktarından bağımsız olan 20.000 TL( Örnek için verdiğimiz değer ) Sabit giderimiz bulunmaktadır . Bu iki tutarı topladığımız zaman 25.000 TL gibi bir tutar ortaya çıkmaktadır bu tutar bizim Toplam maliyetimizdir ( Total Cost ) .

Toplam Maliyet / Q1 ( Üretim Maliyeti ) yani 25.000 / 100 Yaparsak ortalama birim maliyeti buluruz Q1 Üretim miktarı için ortalama birim maliyet 250 TL Çıkar yani Q1 Ortalama Maaliyet = 250 TL

Q2 İÇiN ;

Aynı basit hesaplamayı Q2 Üretim miktarı olan 1000 adet içinde yaparsak (1000X100) 100.000 TL Değişken giderimiz oluşur . Ekstra olarak 20.000 TL Sabit giderimizide bu tutara eklersek ( 100.000+ 20.000 ) 120.000 TL Tutarını yani Toplam Maliyetimizi buluruz ve bu değeri Q2 Üretim miktarına bölersek birim maliyeti ( 120.000 / 1000 ) 120 TL buluruz .

Bulguların Yorumlanması ;
Görmekte olduğunuz gibi yapmış olduğumuz basit matematiksel işlemlerden sonra iki üretim miktarındaki ortalama birim maliyetlerine ulaşmış bulunduk .
Q1 Üretim Miktarında ( 100 ) = 250 TL’lik ortalama Maaliyet
Q2 Üretim Miktarında ( 1000 ) = 120 TL’lik ortalama Maaliyet sonuçlarını elde ettik yorumlamak gerekir ise üretim miktarı arttıkça ürün başı maliyette düşüş gözlemlenmiştir . Bu düşüsün sebebi ise sabit maliyetlerin daha çok ürün tarafından paylaşılmasıdır .

Temel olarak Ölçek Ekonomisi bize Örnek olayda ele aldığımız üretim miktarı arttıkça birim maliyetin düştüğünü anlatmaktadır.

Gerçek hayatta Ölçek ekonomisi bir noktaya kadar avantajlıdır , Maliyetlerimiz belirli bir üretim miktarına kadar düşüş gösterir . O Noktadan sonra ise Negatif Ölçek ekonomisi oluşur .

Bu yazımızda size Ölçek ekonomisinin temel işleyişini açıklamaya çalıştık.Bunu yaparken bir çok değişkenin sabit olduğunu varsaydık. Gerçek hayatta bir çok farklı değişken faktör ve Marjinal Maliyet gibi kavramlarda işin içine girmektedir . Detaylı bilgi için Akademik Kaynaklara göz atmanız önerilir .